شیمی برای دبیرستانی ها

شیمی برای دبیرستانی ها

کاتالیزور آنزیمی

 

آنزیمها مواد پروتئینی می‌باشند که نقش کاتالیزور بسیار متفاوتی از خود نشان می‌دهند. این مواد بیشتر اعمال حیاتی مانند هضم و سنتزهای سلولی را کاتالیز می‌کنند. اکثر واکنشهای حیاتی بدن بخاطر وجود آنزیمها در دمای پایین بدن قابل انجام هستند تا تعیین ساختمان و نحوه عمل آنزیمها در تشخیص بیماریها و مکانیسم رشد موجودات زنده تاثیر فراوانی داشته باشد. جرم ملکولی آنزیمها از 15000 تا 500000 متغیر می‌باشد.

 

تاریخچه کاتالیزورهای آنزیمی

تا قبل از سال 1897 ، دانشمندان عقیده داشتند که واکنشهای حیاتی فقط درون سلول زنده و سالم قابل انجام است، تا اینکه "ادوارد بوخنر" ، آنزیم زیماز را از سلولهای خمیر مایه جدا کرد و نشان داد که این آنزیم در بیرون از سلول زنده هم می‌تواند گلوکز را تخمیر کند. در سال 1913 "مایکلیس" و "منتن" با استفاده از تئوری حالت گذار ، سرعت واکنشهای آنزیمی را تشریح کردند. دانشمند دیگری به نام "ساونر" در 1926 ، توانست آنزیم اوره‌آز را به‌صورت خالص و بلوری بدست آورد. از آن زمان تاکنون تعداد زیادی از آنزیم‌ها بطور خالص جداسازی شده ، ساختمان کامل برخی از آنها نیز تعیین شده است.

ساختمان آنزیمها

آنزیمها ساختار پروتئینی دارند. برخی مثل پپسین از پروتئینهای ساده و برخی از پروتئینهای ترکیبی بوجود آمده‌اند. ساختمان پروتئینی به نام آپوآنزیم و ساختمان غیر پروتئینی به نام کوآنزیم معروف است. خاصیت برخی از آنزیمها کاملا اختصاصی است و واکنش بخصوصی را تسریع می‌کنند. مانند اوره‌آز که فقط واکنش هیدرولیز اوره را (حتی در غلظت 0.1ppm) کاتالیز می‌کند و در هیدرولیز متیل اوره یا تیو اوره که ساختمانی بسیار شبیه اوره دارند، دخالتی نمی‌کند. برخی از آنزیمها عده‌ای از واکنش‌های هم‌نوع را کاتالیز می‌کنند. عمل کاتالیز در نقاط معینی از آنزیم به نام نقاط فعال صورت می‌گیرد. آنزیمها پیچیده‌ترین کاتالیزورها هستند.

طبقه بندی آنزیمها

1.      آنزیمهایی که واکنشهای هیدرولیز را تسریع می‌کنند.

2.      آنزیمهایی که واکنشهای اکسیداسیون – احیا را کاتالیز می‌کنند.

طبقه‌بندی آنزیمها بر طبق عملکرد آنها

·         کربوهیدرازها : تسریع هیدرولیز یونی ساکاریدها مانند آمیلاز.

·         استرازها : تسریع هیدرولیز استرها به الکل و اسید ، مانند لیپاز که تجزیه چربیها را تسریع می‌کند.

·         پروتئازها) : کاتالیز هیدرولیز پروتئینها

·         آمیدازها : شکستن پیوند C - N در واکنشها

عوامل موثر بر فعالیت آنزیمها

عواملی مانند دما ، غلظت مواد اولیه ، PH محیط و همچنین اثر مهارکننده‌ها و ضدعفونی کننده‌ها بر فعالیت آنزیمها تاثیر دارند. همچنین اختصاصی بودن عملکرد آنزیم هم بر نحوه فعالیت آن موثر است.

تاثیر غلظت ماده اولیه بر فعالیت آنزیم

بررسی مایلکسون و منتن روی واکنش آنزیم انورتاز بر روی محلولهای رقیق ساکارز نشان داد که اگر غلظت واکنش دهنده‌ها بتدریج افزایش یابد، واکنش به مرحله ای می‌رسد که سرعت آن با افزودن غلظت ماده واکنش دهنده تغییر نکرده ، ثابت می‌ماند. این پدیده زمانی اتفاق می‌افتد که تمام محلهای فعال آنزیم اشغال شده باشد، در این صورت ، اثر کاتالیزی مشاهده نمی‌‌شود و واکنش دهنده‌ها بطور آزاد باقی می‌مانند.


آنزیم

 

اثر دما

سرعت واکنشهای آنزیمی با بالا رفتن دمای بدن ، پایین می‌آید. زیرا در جریان افزایش دما ، بدن از حالت طبیعی خارج شده و آنزیم ، غیر فعال می‌شود. در واقع عاملی که باعث تسریع یک واکنش در حضور آنزیم می‌شود، مراکز فعال آنزیمی می‌باشند که همانند کاتالیزورهای دیگر ، راههای جدیدی برای انجام واکنش می‌یابند.

مکانیسم واکنشهای آنزیمی

سرعت و حساسیت یک واکنش کاتالیز شده با آنزیم ، بسیار بالاتر از سرعت و حساسیت واکنشی است که با کاتالیزورهای معمولی انجام شده است. آمیدهایی که توسط آنزیم‌های آمیداز در PH = 8 کاتالیز می‌شوند، مرتبه سریعتر از انجام آنها در حضور اسید یا باز می‌باشند. با وجود مطالعات فراوان بر روی سرعت هیدرولیز استرهای کاتالیز شده با آنزیم ، هنوز مکانیسم دقیق آنها کشف نشده است. بطور معمول سرعت واکنشهای کاتالیز شده با آنزیم با تغییر PH از یک مسیر ماکزیمم عبور می‌کنند. مراکز فعال آنزیمی شامل مواضع اسیدی و مواضع بازی می‌باشد. آنزیمها را به‌صورت کلی می‌توان به شکل زیر در نظر گرفت.


تصور می‌شود در کاتالیزورهای آنزیمی یک حمله هسته دوستی توسط گروه بازی انجام می‌گیرد و یک پروتون ، بوسیله گروه اسیدی منتقل می‌شود. جریان واکنشهای آنزیمی را می‌توان بوسیله طیف سنجی نوری با استفاده از اختلاف در جذب نوری طیف مواد حاصل و مواد واکنش دهنده دنبال کرد.

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه سی ام مهر 1387ساعت 16:3  توسط .  | 

کاتالیزورها

 

 

کاتالیزور ماده ای است که سرعت یک واکنش شیمیایی را افزایش می دهد بدون آنکه خود در جریان واکنش مصرف شود.

 

ریشه لغوی

کاتالیزور از دو صفت کاتا و لیزور تشکیل شده است. در زبان یونانی "کاتا" به معنای پائین ، افتادن ، یا پائین افتادن است و "لیزور" به معنی قطعه قطعه کردن می‌باشد. در برخی زبانها کاتالیزور را به معنی گردهم آوردن اجسام دور از هم معرفی کرده اند.

تاریخچه

اولین گزارش استفاده از کاتالیزور ، مربوط به کریشف می‌باشد که با استفاده از یک اسید به عنوان کاتالیزور توانست نشاسته را به قند ، هیدرولیزکند. بعدها دیوی توانست واکنش اکسیداسیون هیدروژن را با اکسیژن در حضور کاتالیزورپلاتین انجام دهد که این واکنش یک واکنش گرما گیر است و در نتیجه هنگام انجام واکنش جرقه تولید می‌شد.

اولین کار در توضیح اینکه چرا یک واکنش کاتالیزوری انجام می‌گیرد و کاتالیزور چه نقشی دارد، توسط "فارادی" انجام شد. بیشترین بهره‌برداری از کاتالیزور در جنگ جهانی بود.

انقلاب تکنولوژی اصلی در زمینه کاتالیزور مربوط به نیمه دوم قرن 20 یعنی بین سالهای1980 ـ 1950 می‌باشد.دهه 1960 ـ 1950 دهه ای است که با تولید کاتالیزورهای زیگر _ ناتا ترکیبات بسیار مهم و استراتژیک ساخته شد.

انواع کاتالیزور

کاتالیزور به دو نوع کاتالیزور مرغوب و نامرغوب تقسیم می‌شود:

·         کاتالیزور مرغوب: کاتالیزور مرغوب به کاتالیزوری گفته می‌شود که فقط اجازه تشکیل یک نوع محصول را بدهد.

·         کاتالیزور نامرغوب: اگر در حضور کاتالیزور محصولات متفاوتی امکان تشکیل داشته باشند کاتالیزور نامرغوب تلقی می‌شود.

چگونگی عمل کاتالیزور

تجربه نشان داده است که واکنش با کاتالیزور در دمای کمتری صورت می‌گیرد و همچنین کاتالیزور ، انرژی اکتیواسیون را پائین می‌آورد یا کاهش می‌دهد یا باعث می‌شود مولکولهای درشت به مولکولهای کوچکتر ، قطعه‌قطعه یا شکسته شوند.

کاتالیزور واکنش را می‌توان بدون تغییر در پایان واکنش بدست آورد. مثلا سرعت تجزیه KClO3 را با مقدار کمی MNO2 می‌توان فوق‌العاده زیاد کرد. در معادله‌ای که برای این تغییر نوشته می‌شود ، کاتالیزور را بالای پیکان می‌گذارند ، زیرا کاربرد آن در استوکیومتری کل واکنش اثری ندارد:

KClO3--------->2KCl+3O2

 

مکانیسم واکنش کاتالیزوردار

کاتالیزور نمی‌تواند موجب وقوع واکنش‌هایی شود که از نظر ترمودینامیک امکان وقوع ندارند. بعلاوه صرفا حضور کاتالیزور نیست که (احتمالا بعنوان یک بخش فعال‌کننده) موجب اثر بر سرعت واکنش می‌شود. در یک واکنش کاتالیزوردار ، کاتالیزور در یک مرحله عملا مصرف می‌شود و در مرحله بعدی بار دیگر تولید می‌گردد و این عمل بارها تکرار می‌گردد، بدون آنکه کاتالیزور دچار تغییر دائمی شود.

بنابراین کار کاتالیزور آن است که راه تازه ای برای پیشرفت واکنش می‌گشاید. بدین ترتیب مکانیسم کاتالیزوردار با یک واکنش بی‌کاتالیزور تفاوت دارد. انرژی فعال سازی راهی که واکنش به کمک کاتالیزور طی می‌کند، کمتر از انرژی فعال‌سازی راهی است که همان واکنش بدون کاتالیزور می‌پیماید (شکل 1)


این واقعیتی است که علت سریعتر شدن واکنش را توجیه می‌کند. وقتی کاتالیزور بکار برده می‌شود، مولکولهای نسبتا بیشتری انرژی لازم برای یک برخورد موفق پیدا می‌کنند (شکل 2). بدین ترتیب عده کل برخوردهای موثر در واحد زمان، که موجب انجام واکنش می‌شوند، افزایش می‌یابد.

در شکل 1 به دو نکته دیگر نیز پی می‌بریم. نخست آنکه تغییرات انرژی برای واکنش کاتالیزوردار و واکنش بی‌کاتالیزور یکسان است. دیگر آنکه انرژی فعال سازی واکنش معکوس نیز به هنگام استفاده از کاتالیزور کاهش می‌یابد و مقدار کاهش آن درست برابر کم شدن انرژی فعال سازی واکنش کاتالیزوردار اصلی است. این بدان معنی است که کاتالیزور بر یک واکنشی و واکنش معکوس آن اثر یکسان دارد. اگر یک کاتالیزور سرعت یک واکنش را دو برابر کند، همان کاتالیزور سرعت واکنش معکوس آن را نیز دو برابر خواهد کرد.

کاتالیزورهای طبیعی (آنزیم)

بسیاری از فرایندهای صنعتی به اعمالی بستگی دارند که با کاتالیزور صورت می‌گیرند. ولی کاتالیزورهایی که برای انسان مورد اهمیت بیشتری دارند، کاتالیزورهای طبیعی یعنی آنزیم‌ها هستند. این مواد فوق العاده پیچیده ، فرایندهای حیاتی مانند گوارش و سنتز سلولی را کاتالیز می‌کنند.

عده زیادی از واکنشهای شیمیایی پیچیده که در بدن صورت می‌گیرد و برای حیات ما ضرورت دارد، به علت اثر آنزیم‌ها در دمای پائین بدن امکان وقوع پیدا می‌کنند. هزاران آنزیم وجود دارند که هر یک وظیفه خاصی را انجام می‌دهند. تحقیق درباره ساختمان و عمل آنزیم‌ها ، نویدهای فراوانی درباره پیشرفت شناخت عامل بیماری و مکانیسم رشد می‌دهد.

 

کاتالیزور همگن و ناهمگن

در کاتالیزور همگنماده ای که بعنوان کاتالیزور کار می‌کند، با مواد واکنش‌دهنده در یک فازند، ولی در یک کاتالیزور ناهمگن یا کاتالیزور سطحی ، مواد واکنش‌دهنده و کاتالیزور در دو فاز مجزا کنار هم هستند و واکنش در سطح کاتالیزور صورت می‌گیرد.

کاتالیزور همگن

نمونه ای از کاتالیزور همگن در فاز گازی ، اثر کلر در تجزیه دی‌نیترون اکسید است. گاز دی‌نیترون اکسید ، در دمای اتاق ، گاز نسبتا بی‌اثری است، اما در دماهای نزدیک به صد درجه طبق معادله زیر تجزیه می شود.

(2N2O(g)--------->2N2(g)+O2(g


مطالعات سینتیک نشان می‌دهد که واکنش مذکور بر اثر برخورد بین دو ملکول کلر کاتالیز می‌شود.

کاتالیزور همگن در محلول نیز ممکن است صورت گیرد. بسیاری از واکنشها بوسیله اسیدها و بازها کاتالیز می‌شوند. تجزیه هیدروژن پراکسید در حضور پون یدید کاتالیز می‌شود.

کاتالیزور ناهمگن

کاتالیزور ناهمگن عمدتا از طریق جذب سطحی شیمیایی مواد واکنش دهنده بر سطح کاتالیزور صورت می‌گیرد. جذب سطحی فرآیندی است که در جریان آن مولکولها به سطح جسمی جامد می‌چسبند. مثلا در ماسکهای گازی ، زغال به عنوان یک ماده جاذب برای گازهای زیان آور بکار می‌رود.

در جذب سطحی فیزیکی معمولی ، مولکولها ، بوسیله نیروهای و اندروالسی به سطح ماده جاذب ، گیر می‌کنند. بنابراین مولکولهایی از گاز که جذب سطحی شده‌اند، تا همان حد تحت تاثیر قرار گرفته‌اند که گویی مایع شده باشند.

در جذب سطحی شیمیایی ، مولکولهای جذب شده ، با پیوندهایی که قابل مقایسه با پیوندهای شیمیایی است، به سطح ماده کاتالیزور نگه داشته می‌شوند. در فرایند تشکیل پیوند با ماده جاذب ، مولکولهایی که بطور شیمیایی جذب شده‌اند، دچار تغییر آرایش الکترونی درونی می‌شوند. پیوندهای درون بعضی از مولکولهای کشیده و ضعیف و حتی پیوند بعضی از آنها شکسته می‌شوند.

مثلا هیدروژن بصورت اتمی بر سطح پلاتین جذب می‌شود. بنابراین تعدادی از ملکولها که بطور شیمیایی جذب سطحی شده‌اند، به صورت کمپلکس فعال‌ شده یک واکنشی که در سطح کاتالیزور شده، عمل می‌کند.

مکانیسم جذب سطحی شیمیایی:

تاکنون مکانیسم دقیق جذب سطحی شیمیایی و کاتالیز سطح کاملا فهمیده نشده است، فقط فرضهایی قابل قبول برای مکانیسم چند واکنش خاصی مطرح شده است:

·         نظری دال بر اینکه نقصها یا بی‌نظمیهای شبکه در سطح کاتالیزور ، جای فعالی برای عمل کاتالیزور است، اولین فرضیه برای توضیح عمل تقویت کننده‌های کاتالیزورهای مناسب است. تقویت کننده ها موادی هستند که فعالیت کاتالیزور ها را زیاد می‌کنند. مثلا در سنتز آمونیاک

(N2(g)+3H2(g)----------->2NH3(g


اگر کاتالیزورآهن با مقدار کمی پتاسیم یا وانادیم آمیخته شده باشد، بیشتر موثر واقع می‌شود.

سموم کاتالیزور

سموم کاتالیزور موادی هستند که کاتالیزورها را از فعالیت باز می‌دارند. مثلا مقدار کمی آرسنیک توانایی پلاتین را که کاتالیزور تبدیل سولفور دی‌اکسید ،به سولفور تری‌اکسید است، از بین می‌برد.

(2SO2(g)----------->2SO2(g


احتمالا در این عمل بر سطح پلاتین ، پلاتینم ارسیند تشکیل می‌شود و فعالیت کاتالیزوری از میان می‌رود. جذب اتیلن ، کاتالیزور را موقتا مسموم می‌کند، درحالیکه جذب پلاتین ، کاتالیزور را بطور دائم مسموم می‌کند.

اختصاصی بودن فعالیت کاتالیزور

فعالیت کاتالیزورها عمدتا بسیار اختصاصی است. در پاره‌ای موارد ، کاتالیزور معین موجب سنتز نوعی محصولات خاص از بعضی مواد می‌شود، حال آنکه کاتالیزور دیگر موجب سنتز محصولات کاملا متفاوت دیگری از همان مواد می‌شود. البته در این موارد امکان وقوع هر دو واکنش از لحاظ ترمودینامیکی میسر است. مثلاکربن مونوکسید و هیدروژن بر هم اثر می‌کنند و بسته به شرایط واکنش و نوع کاتالیزور مصرف شده ، محصولات بسیار متنوعی ایجاد می‌کنند.

اگر کبالت یا نیکل بعنوان کاتالیزور بکاربرده شود، مخلوطی از هیدروکربنها بوجود می‌آورد. در این جا نیکل بعنوان یک کاتالیزور نامرغوب عمل می‌کند.

CO(g)+3H2(g)------------>CH4(g)+H2O


و اگر مخلوطی از روی و اکسید کرم بعنوان کاتالیزور مصرف شود، از واکنش متانول تولید می‌شود.

(CO(g)+2H2(g)------------>CH3OH(g


برای این واکنش ، نیکل یک کاتالیزور مرغوب است.کاتالیزور مرغوب کاتالیزوری است که انتخابی عمل کند.

غیر فعال شدن کاتالیزور

معمولا تمام کاتالیزورها دارای یک عمر معین هستند که پس از سپری شدن آن فعالیت موثر آنها کاهش می‌یابد که ممکن است بطور ناگهانی یا تدریجی باشد (افت فعالیت). در چنین مواقعی معمولا بسته به نوع و مکانیسم غیر فعال شدن ، باید کاتالیروز را بازیابی یا جایگزین کرد. در این مواقع باید تصمیم بگیریم که آن را تعویض یا احیا کنیم. تصمیم بر اساس مکانیسم های غیر فعال شدن است و مهمترین و متداولترین مکانیسم غیر فعال شدن عبارت است از:

1.      در کاتالیزورهای نفتی ، تجزیه هیدروکربن‌ها در دمای بالا موجب تشکیل لایه ضخیمی از کربن غیر فعال روی سطوح کاتالیزور می‌گردد که همین دوره باعث می‌شود که روی سایت کاتالیزور پوشیده و از کار می‌افتد.

2.      پدیده دوم مربوط به مسموم شدن کاتالیزور می‌باشد. این پدیده زمانی اتفاق می‌افتد که ماده جذب شونده باعث تعییر آرایش کاتالیزور می‌شود. آرایش بلوری در فعالیت کاتالیزور نقش اساسی دارد. تغییر آرایش بلوری باعث غیر فعال شدن آن می‌شود. عواملی مانند سولفور این پدیده را ایجاد می‌کند.

3.      عامل سوم مربوط به وجود ناخالصیهای فلزی در سطح کاتالیزور می‌باشد. این ناخالصیها در مناطق فعال ، جذب و فعالیت کاتالیزور را کاهش می‌دهند.

4.      اورگانومتالیکهای فلزی معمولا به مقدار بسیار به عنوان کاتالیستها مورد استفاده قرار می‌گیرند. از تجزیه ناخواسته این کاتالیستها در دمای بالا اورگانومتالیکهای تیتانیم و وانادیم ایجاد شده، ضمن بلوکه کردن کانالهای کاتالیکی باعث کاهش فعالیت کاتالیزوری می‌شوند.

5.      معمولا ساختمان کاتالیزورها یک ساختمان متخلخل و پرزدار است. حفره‌ های میکرونی در روی کاتالیزور وجود دارد که شوکهای حرارتی باعث مسدود شدن این میکرو پرزها می‌گردد. بنابراین شوکهای حراراتی ممکن است فعالیت کاتالیزورها را کاهش دهد.

بازیابی کاتالیزور

·         کاتالیزور را می‌توان با عبور هوای گرم احیا کرد.

·         در مکانیسم های دیگر از وجود ناخالصیها که باعث مسموم شدن کاتالیزور می شود جلوگیری کرد.

طبقه بندی سیستم های کاتالیکی

عملکرد کاتالیزورها در دو فار هموژن و هتروژن انجام می‌گردد. فاز هموژن حالتی است که مواد واکنش‌دهنده و کاتالیزور در یک فاز قرار می‌گیرند. حال آنکه اگر عملکرد کاتالیزور و مواد واکنش‌دهنده در دو فاز مختلف باشد و مرز فیزیکی بین کاتالیزور و مواد واکنش‌دهنده وجود داشته باشد، چنین فازی را هتروژن می‌گویند.

کاتالیزورهای جامد

1.      جامد فلزی:

مناسب واکنشهایی هستند که مواد واکنشی از هیدروژن و یا هیدرو کربن تشکیل شده‌اند. عمده کاتالیزورهای این دسته از عناصر واسطه تشکیل می‌گردد. مثل نقره ، پلاتین ، آهن و نیکل و پالادیم.

معمولا ویژگی این فلزات و کاتالیزورها به گونه ای است که هم هیدروژن و هم هیدروکربن به راحتی در سطح این کاتالیزورها جذب می‌گردند. این کاتالیزورها برای واکنشهای هیدروژن و هیدروژن‌گیری مناسب است و برای واکنشهای اکسیداسیون مناسب نیست، چون احتمال اکسید شدن خود فلزات هم وجود دارد.

2.      کاتالیزورهای اکسید فلزی:

اکسید روی ، اکسید نیکل ، اکسید منگنز ، اکسید کروم ، اکسید بیسموت ، اکسید مولیبدن. ویژگی این کاتالیزورها در این است که می‌توانند در واکنش ، اکسیژن مبادله کنند (یعنی می‌توانند اکسیژن را دوباره به حالت اول برگردانند).

3.      کاتالیزروهای اکسید فلزی _ عایق:

اکسید منیزیم ، اکسید آلومینیم ، سیلیس. این کاتالیزورها بعنوان جاذبه الرطوبه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

4.      کاتالیزورهای زیگلر _ ناتا:

در پلیمریزاسیون استفاده می‌شود. نسل جدیدی از کاتالیزورهای زیگلر _ ناتا در متالوسیون استفاده می‌شود.

عوامل موثر در فعالیت کاتالیزور

·         سطح کاتالیزور

·         قدرت و استحکام پیوند جذبی

راههای افزایش سطح کاتالیزور

·         پودر کردن یعنی افزایش سطح کاتالیزور بطریق فیزیکی

·         ایجاد خلل و فرج و کانالهای بسیار ظریف میکروسکوپی در بدنه کاتالیزور

·         نشاندن کاتالیزور روی بستری از آلومینا و زئولیت

·         متخلخل کردن کاتالیزور

کاربرد کاتالیزور

کاتالیزور در سه بخش به کار می رود:

1.      صنعت اتومبیل:

در این بخش کاتالیزورها بصورت مستقیم و غیرمستقیم استفاده می‌شوند. در اگزوز اتومبیلها بستری از فلزات جامد مثل پلاتین روی پایه آلومینات قرار گرفته و هیدروکربنهای مضر مثل منوکسید کربن و غیره را جذب می‌کند.

2.      صنعت نفت و پالایش مواد نفتی:

عمده ترین مصرف کاتالیزورها در صنعت نفت در دو پروسه کراکینگ (شکستن مولکولهای درشت به کوچک) و رفرمینگ (دوباره باز آرائی و ترکیب مولکولهایی برای تولید) می‌باشد.

در صنعت نفت بیشتر کاتالیزورهای زیگلر _ ناتا، کاتالیزورهای فلزی و اورگانومتالیک مثل رودیوم استفاده می‌شود.

3.      تولید مواد شیمیایی

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هشتم مهر 1387ساعت 18:7  توسط .  | 

چگالی

 

 

چگالی مقدار جرم موجود در واحد حجم ماده است که آنرا با علامت اختصاری ρ نشان می‌دهند که از رابطه ρ=m/V یا D=m/V بدست می‌آید. در این رابطه D یا ρ چگالی ماده ، m جرم جسم و V حجم اشغال شده توسط آن ماده می‌باشد.

 

دید کلی

·         آیا تا به حال ، جرم مواد را با هم مقایسه کرده‌اید؟

·         آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید که شیر سنگینتر است یا آب؟

مردم گاهی می‌گویند سرب سنگیتر از پَر است. اما یک گونی بزرگ پُر از پَر ، سنیگتر از یک ساچمه سربی است. واژه سنگینی سه مفهوم متفاوت دارد. مثلا در عبارت «یک سنگ خیلی سنگین است و نمی‌شود حرکت داد.» ، منظور وزن سنگ است. در چنین مفهومی هیچ جوابی برای پرسش «شیر سنگینتر است یا آب؟» وجود ندارد. سوالات اخیر مربوط به یک ویژگی عام از کلیه مواد می‌باشد. این ویژگی چگالی یا جرم حجمی نام دارد که از مشخصه‌های فیزیکی مواد به حساب می‌آید که این ویژگی مواد مستقل از ابعاد نمونه می‌باشد. بنابراین برای بیان دقیق ، باید بگوییم چگالی سرب بیشتر از چگالی پر است و در مورد شیر و آب نیز این امر صادق است.

واحدها

در اندازه‌گیری چگالی جامدات و مایعات معمولا جرم را بر حسب گرم (g) یا کیلوگرم (kg) و حجم را بر حسب سانتیمتر مکعب (cm3) یا مترمکعب (m3) بیان می‌کنند که در این صورت چگالی برحسب واحدهای کیلوگرم بر متر مکعب (Kg/m3) یا گرم بر سانتیمتر مکعب (gr/cm3) می‌سنجند. چگالی نشانگر این است که جرم ماده تا چه حد متراکم شده است. مثلا ، سرب یک ماده چگال است، زیرا مقدار زیادی از آن در حجم کوچکتر متراکم شده از طرف دیگر چگالی هوا بسیار کم است.

طریقه اندازه گیری

برای اندازه‌گیری چگالی یک جسم باید هم جرم جسم (m) و هم حجم (V) آن را اندازه‌گیری کنیم. جرم را می‌توانیم با ترازو اندازه‌گیری کنیم. حجم یک جسم جامد را می‌توانیم با راههای گوناگون اندازه بگیریم. مثلا برای بدست آوردن حجم یک مکعب ، اندازه یک ضلع آن را به توان 3 می‌رسانیم و یا برای تعیین حجم یک مکعب مستطیل طول ، عرض و ارتفاع آن را در هم ضرب می‌کنیم. حجم یک مایع را می‌توانیم با ظرف شفاف مدرجی که واحدهای حجم را نشان می‌دهد، اندازه بگیریم. در آزمایشگاه معمولا برای اندازه گیری حجم مایعات از استوانه مدرج استفاده می‌کنند. در مواردی بوسیله اندازه‌گیری جرم نسبی مواد نسبت به هم از طریق چگالی نسبی مواد نسبت به هم می‌توانیم چگالی تک‌تک مواد را اندازه‌گیری نموده و مشخص نماییم.


ستون چگالی
روغن
آب
مایع طلا

 

چگالی نسبی

مقایسه چگالی دو مایع با یکدیگر یا مقایسه چگالی یک جامد با یک مایع خیلی راحت است. اگر چگالی جسمی کمتر از مایع باشد، در آن شناور می‌شود و در غیر اینصورت در آن غرق می گردد. مثلا چگالی چوب از آب کمتر است و برای همین است که چوب روی آب شناور می‌ماند «نیروی ارشمیدس».

مواد چگال

هسته اتمهای تشکیل دهنده مواد و ستارگان از جمله کوتوله‌های سفید ، ستارههای نوترونی ، ابر نواختران ، سیاه چاله‌ها و ... چگالترین موادها هستند.

قیف جدا کننده

وسیله‌ای است که مایعات را بر اساس شاخص چگالی از هم جدا می‌کند؛ مثلا اگر مخلوط روغن و آب را در مخزن این دستگاه بریزیم، بر حسب چگالی مواد در داخل این ظرف تفکیک می‌شود. اگر شیر زیر ظرف را باز کنیم، مایعی که دارای چگالی بالاست، در زیر قرار گرفته و از دستگاه خارج می‌گردد تا اینکه به مرز جدایی مایعات روغن و آب برسد، در چنین حالتی شیر را می‌بندیم و دستگاه با موفقیت دو مایع مخلوط را از هم جدا می‌کند.

توجه: تغییرات دما سبب تغییر حجم جسم می‌شود. بنابراین، با تغییر دما چگالی یک ماده تغییر می‌کند. از این رو چگالی اغلب مواد را در ˚25C معین می‌کنند.

 

 

جدول چگالی بعضی از مواد معمولی در 25 درجه سانتی‌گراد

ماده

چگالی g/cm3

گاز طبیعی

0.000656

هوا

0.00118

اتانول0.78948

سدیم کلرید

2.164

فولاد ضد زنگ

8.037

جیوه

13.545

 

حل یک مسئله

مسئله: حجم یک قطعه موم 8.50cm3 و جرم آن 8.06g است. چگالی موم را بدست آورید.
راه حل:
چگالی، جرم در واحد حجم است و به صورت زیر نشان داده می‌شود.

D=m/V


با جایگذاری مقادیر معلوم ، خواهیم داشت:

D=8.06g/8.5cm3=0.948g/cm3

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هشتم مهر 1387ساعت 17:58  توسط .  | 

شیمی تجزیه کمی

 

دید کلی

شیمی تجزیه (Analytical chemistry) ، شامل جداسازی ، شناسایی و تعیین مقدار نسبی اجزای سازنده یک نمونه ‌از ماده ‌است. شیمی تجزیه کیفی ، هویت شیمیایی گونه‌ها را در نمونه آشکار می‌سازد. تجزیه کمی ، مقدار نسبی یک یا چند گونه یا آنالیت را به‌صورت عددی معلوم می‌دارد. پیش از انجام تجزیه کمی ‌، ابتدا لازم است اطلاعات کیفی بدست آید. معمولا تجزیه کیفی و کمی ‌شامل یک مرحله جداسازی نیز هستند.

نقش شیمی ‌تجزیه در علوم

شیمی تجزیه نقش حیاتی در توسعه علوم دارد. به عنوان مثال ، "ویلهلم اسوالد" (Wilhelm Ostwald) در سال 1894 نوشت:

««شیمی ‌تجزیه یا هنر تشخیص مواد مختلف و تعیین اجزای سازنده آن ، نقش اول را در کاربردهای مختلف علوم دارد؛ چرا که پاسخگوی سوالاتی است که در هنگام اجرای فرایندهای شیمیایی برای مقاصد علمی ‌و فنی مطرح می‌شود. اهمیت فوق‌العاده آن ، باعث شده ‌است که ‌از همان دوران نخستین تاریخ شیمی ‌، مجدانه شروع به رشد و توسعه کند و سوابق موجود شامل بخش قابل ملاحظه ای از کارهای کمی ‌است که تمامی‌ علوم را در بر می‌گیرد'.»»

از زمان اسوالد تاکنون ، شیمی‌ تجزیه ‌از یک هنر به یک علم در زمینه‌های مختلف صنعت ، طب و سایر علوم ، تحول و تکامل یافته ‌است. به‌عنوان مثال :

·         برای تعیین کارآیی وسایل کنترل دور ، لازم است مقدار هیدروکربنها ، اکسیدهای نیتروژن و منوکسید کربن موجود در گازهای اگزوز اتومبیل اندازه گیری شوند.

·         اندازه گیری کمّی‌ کلسیم یونیده در سرم خون ، ما را در تشخیص مرض پاراتیروئید در بیماران یاری می‌کند.

·         با اندازه گیری کمی نیتروژن در مواد غذایی ، میزان پروتئین موجود در آنها و در نتیجه ‌ارزش غذایی آنها معلوم می‌شود.

·         مقدار مرکاپتان موجود در گازهای مصرفی خانه‌ها بطور مستمر تحت کنترل قرار می‌گیرد تا از وجود مقدار معینی مرکاپتان برای ایجاد بوی نامطبوع که هشدار دهنده نشت گاز است، اطمینان حاصل کنند.

·         کشاورزان متجدد ، کود شیمیایی و آبیاری را به نحوی تنظیم می‌کنند که منطبق با نیاز گیاه در طی فصلهای رشد باشد. آنها این نیاز را از تجزیه کمی‌ گیاه و خاکی که گیاه در آن می‌روید، معلوم می‌کنند.

·         ‌اندازه گیری‌های کمی ‌دارای نقش حیاتی در بسیاری از کارهای پژوهشی در زمینه‌های شیمی‌ ، زیست شناسی ، زیست شیمی ‌، زمین شناسی و سایر علوم است.

 

 

طبقه‌بندی روشهای تجزیه کمی

نتایج یک تجزیه کمی ‌را از دو اندازه گیری بدست می‌آوریم. یکی وزن یا حجم نمونه مورد اندازه گیری است و دوم ، اندازه گیری کمیتی است که با مقدار ماده مورد تجزیه در آن نمونه متناسب می‌باشد. معمولا در مرحله دوم ، تجزیه ، کامل می‌شود. شیمیدانان روشهای تجزیه را بر طبق طبیعت این اندازه گیری اخیر طبقه‌بندی می‌کنند. در یک روش وزنی ، جرم آنالیت یا جرم ماده‌ای که بطور شیمیایی به آن ارتباط دارد، تعیین می‌شود. در یک روش حجمی ‌، حجم محلولی که دارای مقدار کافی واکنشگر برای واکنش کامل با آنالیت است، اندازه گیری می‌شود.

روشهای الکتروشیمیایی شامل اندازه گیری خواصی نظیر پتانسیل ، جریان ، مقاومت و مقدار الکتریسیته است. روشهای طیف‌بینی بر مبنای اندازه گیری برهمکنش بین تابش الکترومغناطیسی و اتمها یا مولکولهای آنالیت (اثر تابش بر ماده) و یا تولید چنین تابشی توسط آنالیت استوارند.

بالاخره ، باید به چند روش متفرقه نیز اشاره کرد. این روشها شامل اندازه گیری خواصی چون نسبت جرم به بار ( طیف سنجی جرمی‌ ) ، سرعت واپاشی پرتوزایی ، گرمای واکنش ، رسانندگی گرمایی ، فعالیت نوری و ضریب شکست است.

مراحل تجزیه کمی ‌نوعی



انتخاب روش تجزیه

اولین مرحله حیاتی در هر تجزیه کمی ‌، انتخاب روش است. انتخاب گاهی دشوار است و به تجربه و بصیرت شیمیدان بستگی دارد. از عوامل مهم در انتخاب روش ، میزان صحت مورد انتظار است. متاسفانه برای دستیابی به نتایج بسیار مطمئن ، همواره لازم است که وقت زیادی نیز صرف شود. معمولا ، روش را بر اساس مصالحه بین میزان صحت و جنبه‌های اقتصادی انتخاب می‌کنند.

دومین عاملی که در ارتباط با جنبه‌های اقتصادی در نظر گرفته می‌شود، تعداد نمونه‌های مورد تجزیه ‌است. اگر تعداد نمونه‌ها زیاد باشد، در آن صورت می‌توان وقت زیادی را صرف عملیات مقدماتی نظیر نصب و درجه‌بندی دستگاه‌ها و وسایل و همچنین تهیه محلولهای استاندارد کرد، اما اگر فقط یک نمونه یا نهایتا تعداد کمی ‌نمونه داشته باشیم، شاید صلاح در انتخاب روشی باشد که مراحل مقدماتی را یا نداشته و یا حداقل ممکن را داشته باشد.

نمونه برداری

برای دستیابی به ‌اطلاعات ارزشمند ، لازم است تجزیه بر روی نمونه ای انجام شود که ترکیب آن ، کاملا معرف تمامی ‌ماده‌ای که نمونه ‌از آن انتخاب شده ‌است، باشد. هنگامی‌ که ماده بزرگ و ناهمگن است، برای انتخاب نمونه نماینده باید سعی و دقت بسیار معطوف شود. نمونه برداری چه ساده باشد، چه پیچیده ، شیمیدان قبل از آغاز عملیات تجزیه باید از اینکه نمونه آزمایشگاهی نماینده کل محموله ‌است، اطمینان یابد.

تهیه نمونه آزمایشگاهی

یک نمونه جامد آزمایشگاهی را آسیاب می‌کنند تا اندازه ذرات آن کاهش یابد، سپس مخلوط می‌کنند تا همگن شود و قبل از انجام تجزیه بر روی آن ، برای مدت زمانهای مختلف نگهداری می‌کنند. در هر یک از این مراحل ، برحسب میزان رطوبت محیط ، ممکن است جذب یا دفع سطحی آب اتفاق افتد. چون ممکن است جذب یا دفع آب باعث تغییرات شیمیایی در نمونه شود، لذا بهتر است نمونه‌ها را درست قبل از انجام تجزیه ، خشک کنیم. روش دیگر آنکه ، رطوبت نمونه را همزمان با انجام تجزیه بر روی نمونه ، طبق یک روش جداگانه ، اندازه گیری کنیم.

استفاده ‌از نمونه‌های همتا

اکثر تجزیه‌های شیمیایی بر روی نمونه‌های همتا که وزن یا حجم آنها با دقت توسط ترازوی تجزیه و یا یک وسیله حجمی ‌دقیق تعیین شده ‌است، انجام می‌شود. همتاسازی موجب ارتقای کیفیت نتایج و همچنین معیاری برای قابلیت اطمینان آنها خواهد بود.

تهیه محلولهای نمونه

بیشتر تجزیه‌ها بر روی محلول حاصل از نمونه‌ها انجام می‌شود. در حالت ایده‌آل ، حلال باید تمامی ‌نمونه (نه فقط آنالیت) را به‌سرعت و بطور کامل حل کند. شرایط انحلال باید در حد امکان ملایم باشد تا مانع از اتلاف آنالیت شود. متاسفانه بسیاری از مواد مورد تجزیه در حلالهای معمولی نامحلولند. مواد سیلیکاتی ، بسپارهای با جرم زیاد یا نسوج حیوانی از این قبیل هستند. در چنین مواردی تبدیل آنالیت به حالت محلول می‌تواند یک امر دشوار و وقت‌گیر باشد.

 

حذف تداخل کننده‌ها

تعداد کمی ‌از خواص شیمیایی و فیزیکی مهم در تجزیه‌های شیمیایی به گونه شیمیایی خاصی منحصر است. در عوض ، واکنشهایی که بکار می‌رود و خواصی که ‌اندازه گیری می‌شود، شامل ویژگی گروهی از عناصر و ترکیبات است. گونه‌های غیر از آنالیت را که بر اندازه گیری نهایی موثرند، «تداخل کننده» می‌نامند. تدابیری باید اندیشید تا قبل از اندازه گیری نهایی ، آنالیت از تداخل کننده‌ها جدا شود. هیچ قاعده و قانون قطعی برای حذف تداخل کننده‌ها نمی‌توان ذکر کرد که حل این مساله ، دشوارترین مرحله یک تجزیه ‌است.

درجه‌بندی و اندازه گیری

تمامی ‌نتایج حاصل از تجزیه به ‌اندازه گیری نهایی X که یک خاصیت فیزیکی آنالیت است، بستگی دارد. این خاصیت باید به صورت معین و تکرارپذیر با تغییر غلظت آنالیت CA تغییر کند. در حالت ایده‌آل ، خاصیت فیزیکی اندازه گیری شده ، مستقیما با غلظت متناسب است. یعنی :

CA=kX


که در آن k ثابت تناسب است. برای روشهای تجزیه ، باید مقدار k به صورت تجربی و با CA معلوم تعیین شود. فرایند تعیین مقدار k مرحله مهمی ‌است و به نام درجه‌بندی موسوم است.

محاسبه نتایج

معمولا ، محاسبه غلظت آنالیت با استفاده ‌از داده‌های تجربی ، بویژه با ماشینهای محاسبه و کامپیوتر مدرن ، یک امر ساده و سرراست است. چنین محاسباتی بر مبنای داده‌های خام که در مرحله ‌اندازه گیری بدست آمده‌اند و همچنین استوکیومتری واکنش شیمیایی که تجزیه بر اساس آن انجام یافته ‌است و بالاخره عوامل دستگاه ، ‌استوار است.

ارزیابی نتایج و برآورد میزان اطمینان آنها

نتایج تجزیه بدون برآورد میزان اطمینان آنها کامل نیست. شخص آزمایش کننده ، برای آنکه داده‌ها ارزشمند باشند، لازم است میزان عدم قطعیت نتایج محاسبه شده را معلوم کند (محاسبه خطا).

 

 

+ نوشته شده در  جمعه بیست و ششم مهر 1387ساعت 11:30  توسط .  | 

مواد شيميائي

 


مقدمه :
استفاده از مواد شيميائي خطرناك در تمامي آزمايشگاهها بايد مطابق با اصول استاندارد ادارة ايمني و سلامت شغلي
[occupational safety and Health Administration(OSHA)]
باشد.
براي اجراي اين استاندارد بايد تدابير محافظت در برابر مواد شيميايي (CHP) نوشته شود. اين تدابير بايد سلامتي افرادي را كه در آزمايشگاه با مواد شيميائي خطرناك كار مي كنند تأمين كند.
اين بخش از دستورالعمل راهنماي ايمني در آزمايشگاه، شامل تدابير محافظت در برابر مواد شيميائي (CHP) است و اين تدابير به شكل بارزي مي تواند در مواقع ضروري از سرايت مواد شيميايي خطرناك به بدن جلوگيري كند.
علاوه بر دستورالعمل هاي اجرايي استانداردي كه در سايت قرارداده شده، لازم است براي ساير موارد خطرساز(اعم از شيميايي، فيزيكي و غيره ) نيز اين دستورالعمل ها آماده شود.
بنابراين بايد مواد شيميايي خطرناك و ساير موارد مخاطره آميز توسط مسئول هر آزمايشگاه مشخص شده و با همكاري واحد ايمني؛ سلامت و محيط پزوهشكده اقدام به تهيه دستورالعمل اجرايي استاندارد شود.

 

مسئوليت ها در برابر محافظت از مواد شيميايي

 

مسئوليت رئيس بخش


اطمينان از وجود تمام امكانات لازم براي ايمني در برابر مواد شيميايي در بخش مربوط به خود
دستور تهيه كردن دستورالعمل محافظت در برابر مواد شيميايي (CHP) متناسب با نياز آزمايشگاه مربوطه


مسئوليت ناظر (سرپرست(


تهيه و تكميل دستورالعمل محافظت در برابر مواد شيميايي (CHP)، مخصوص به آزمايشگاه مربوط به خود
آموزش كاركنان و تازه واردين به آزمايشگاه به منظور چگونگي يافتن و استفاده از MSDS (برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي)
تهيه MSDS مواد شيميايي موجود در آزمايشگاه براي استفاده داخلي
مطلع كردن تازه واردين از مواد شيميايي خطرناك موجود در آزمايشگاه
تهيه دستورالعمل چگونگي استفاده كردن از مواد شيميايي بسيار خطرناك
هماهنگي به منظور انجام آزمايشات طبي، كنترل ميزان تماس با مواد شيميايي و ...
هماهنگي فوري براي اقدام به موقع در موارد اورژانس، يا ريختن مواد شيميايي، جراحت و آسيب بدني يا سرايت سريع وسيع مواد شيميايي
تهيه MSDS براي همه موارد شيميايي خطرناك موجود در آزمايشگاه به منظور استفاده تمامي كاركناني كه با اين مواد سر وكار دارند. در صورت لزوم اطلاعات اين مواد بايد به روز شود.


مسئوليت كاركنان و دانشجويان


آگاهي از مقررات و اجراي استانداردهاي مربوط به محافظت در برابر مواد شيميايي (CHP)
گزارش دادن حوادث، يا احتمال سرايت مواد شيميايي، و يا هر وضعيت خطرناك ديگر به سرپرست آزمايشگاه


مسئوليت واحد ايمني و سلامت


بازبيني و مرور دستورالعملهاي استاندارد محافظت در برابر مواد شيميايي به طور سالانه.  

توسعه و تكميل راهنماي ايمني شيميايي، تجديدنظر در راهنماي ايمني آزمايشگاه و اطلاعات موجود در سايت براي آموزش كاركنان آزمايشگاه .
ارزيابي ميزان سرايت يك ماده شيميايي و پيش بيني روش هاي جلوگيري ازسرايت آن.
راهنمايي در مواقع اضطراري به منظور جمع آوري مواد شيميايي كه ريخته است.
تحقيق و رسيدگي به حوادث آزمايشگاهي.
نگهداري اطلاعات و اسنادي كه بيانگر تماس كاركنان با مواد شيميايي بوده است.
تهيه و نگهداري ليست مواد شيميايي كه نيازمند اقدامات كنترلي بيشتري است.
بازرسي دوره اي آزمايشگاهها به منظور بررسي مسائل ايمني آنها.

برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي ‹‹MSDS››

 

ادارة ايمني و سلامت شغلي‹‹OSHA›› لازم دانسته است كه تمام سازندگان، بازرگانان عمده فروش، و توزيع كنندگان مواد شيميايي برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي ‹‹MSDS›› براي موادي كه توليد مي كنند يا مي فروشند تهيه كنند. OSHAهمچنين لازم دانسته كه كارفرمايان يك كپي از MSDS مواد شيميايي خطرناك تهيه و در مكاني كه با اين مواد سروكار دارند نگهداري كنند. اين اطلاعات‹‹MSDS›› بايد در تمام اوقات كاري در دسترس افراد باشد.
عموماً برگه هاي اطلاعات MSDSبا ماده شيميايي سفارش شده توسط شركت سازنده داده مي شود يا مي توان آن را بعداً دريافت كرد.
دسترسي به MSDS يك ماده شيميايي از طريق لينكهاي موجود در وب سايت واحد ايمني و سلامت امكان پذير است .

قبل از كاركردن با هر ماده شيميايي ابتدا با استفاده از MSDS آن با خطرات و نكات ايمني مربوطه بايد آشنا شد.
برگه هاي اطلاعات ايمني مواد شيميايي حاوي اطلاعاتي است كه عبارتند از : نام ماده شيميايي- خصوصيات فيزيكي و شيميايي- سميت آن- شيوه صحيح جابجايي و نگهداري آن- روشهاي صحيح اقدامات اورژانسي اوليه و  ...

به طور كلي يك MSDS حاوي اطلاعات گوناگوني مي باشد كه تعدادي از آنها عبارتند از :


1- 
هويت ماده شيميايي
2- 
تركيب يا اطلاعات مربوط به اجزاء سازندة آن
3- 
آشنايي با خطرات احتمالي
4- 
اقدامات اوليه اورژانسي
5- 
اقدامات اوليه در مواجهه با حريق
6- 
اقدامات اوليه در صورت ريختن اتفاقي ماده شميايي
7- 
شيوه صحيح حمل و نقل و نگهداري
8- 
روشهاي مهاركردن سرايت آن/ محافظت افراد در برابر ماده شيميايي
9- 
خواص فيزيكي و شيميايي
10- 
پايداري و واكنش پذيري
11- 
اطلاعات سميت ماده شيميايي
12- 
اطلاعات اكولوژيكي
13- 
اصول صحيح معدوم كردن پسماندهاي آن
14- 
اطلاعات لازم در مورد جابجا كردن آن
15- 
ساير اطلاعات


پاسخ هر سؤالي در مورد MSDS را در آدرس زير مي توان يافت.


http://www.ilpi.com/msds


جستجوي MSDS در آدرس زير امكان پذير است.


http://www.msdssearch.com/msdssearch.htm


برچسب نام ماده شيميايي :


برچسب هاي نصب شده بر روي ظروف مواد شيميايي، منبع اصلي و مهم اطلاعات آن ماده است.
سازندگان مواد شيميايي بايد براساس استانداردهاي مرتبط با خطر مواد شيمياييOSHA  (1200،1910،CFR29) بر روي هر ظرف، برچسبي داراي مشخصات: نام و آدرس سازنده – نام ماده شيميايي و خطرات احتمالي در صورت استفاده از آن را قيد نمايند.
بيشتر سازندگان مواد شيميايي اطلاعات اضافي ديگري مانند خواص فيزيكي- اقدامات اوليه اورژانسي و .. را نيز روي برچسب قيد مي كنند. براساس استاندارد مربوط به آزمايشگاه كه توسط OSHA تعريف شده است (1450،1910،CFR29) بايد مسئولين آزمايشگاه مطمئن باشند كه ظروف حاوي مواد شيميايي خطرناك موجود در آزمايشگاه، بدون برچسب يا داراي برچسب مخدوش شده نباشند. همچنين ظروف حاوي حلال يا مواد شيميايي ديگري كه برچسب آن به مرور زمان خراب شده بايد مجدداً برچسب جديد نصب گردد.
مقادير كم مواد شيميايي كه به طور موقت در ظروف آزمايشگاه نگهداري مي شوند بايد داراي برچسب نام ماده شيميايي و خطر مربوط به آن باشند.

 

علامت لوزي: روشي براي طبقه بندي خطرات يك ماده شميايي( توسط NFPA )


علامت لوزي كه توسط NFPA طراحي شده است روشي بين المللي براي شناسايي خطرات مربوط به يك ماده شيميايي خاص است. تا كاركنان با استفاده از اطلاعات آن دچار صدمه و آسيب نشوند.
اين علامت خيلي مواقع در آزمايشگاهها، مكان هاي نگهداري مواد شيميايي يا روي ظروف مواد شيميايي پيدا مي شود. در جدول زير خطرات گوناگون در لوزي مربوطه بوسيله كدهايي به شكل عدد نشان داده شده كه به ترتيب شدت خطر تقسيم بندي شده اند.

 

خطر حريق(آتش سوزي)


 
دماي اشتعال :


4-
كمتر از ◦73 فارنهايت
3-
كمتر از ◦100
2-
بيشتر از ◦100 و كمتر از ◦200 فارنهايت
1-
بالاتر از ◦200 فارنهايت
0-
غير اشتعال

خطر مرتبط با سلامتي

 


 4-
كشنده
3-
بي نهايت خطرناك
2-
خطرناك
1-
كمي خطرناك

 

 

واكنش پذيري


4-
احتمال منفجر شدن
3-
احتمال انفجار در صورت ضربه يا حرارت
2-
تغييرات شيميايي شديد
1-
ناپايدار در صورت حرارت دادن
0-
پايدار

 

خطرات ويژه

 

 OX- اكسيدكننده
ACID-
اكسيد
ALK-
قليا
CORR-
خورنده
Use No Water –
از آب استفاده نشود
Radioactive-
پرتوزا

لينكهاي مرتبط با NFPA


http://www.nfpa.org/index.asp
http://www.nfpa.org/faq.asp?categoryID=928#23060

 

دستورالعمل هاي اجرايي استاندارد (SOPs)


دستورالعملهاي اجرايي استاندارد كه روشهاي صحيح كار را بيان مي كنند، به منظور راهنمايي افراد جهت كاركردن صحيح با مواد شيميايي خطرناك تهيه شده اند.
دستورالعملهاي اجرايي استاندارد بايد براي هر كدام از مواد شيميايي خطرناك كه در آزمايشگاه وجود دارد تهيه شود، (SOP)ها بايد بيان كننده شيوة صحيح آماده كردن، توزيع و انتقال، نگهداري، معدوم كردن پسماندها و اقدامات اورژانسي اوليه موردنياز براي هر ماده شيميايي خطرناك يا گروهي از مواد شيميايي كه خطرات مشابه دارند باشد.


نكات قابل توجه در ارتباط با مواد شيميايي


 

1) تهيه مواد شيميايي


• 
هنگام خريداري مواد شيميايي براي آزمايشگاه، بايد بررسي كاملي انجام داد تا مواد شيميايي اي خريداري گردد كه كمترين خطرات را داشته باشند.
• 
حجم مواد شميايي خطرناك كه در آزمايشگاه نگهداري مي شود بايد حتي الامكان مطابق با نياز باشد تا خطرات ناشي از آن براي كاركنان كم باشد. (از ذخيره بيش از حد نياز مواد در آزمايشگاه پرهيز شود)
• 
انجام يك آزمايش به روشهاي مختلفي امكان پذير است، به اين منظور بايد با بررسي دقيق روشها، روشي را انتخاب كردكه از مواد شيميايي با خطرات كمتر و ايمني بيشتر استفاده شود.
• 
مطلب مهم در مورد مواد شيميايي جلوگيري از خريداري موادي است كه در آزمايشگاه موجود است. چون در بعضي از آزمايشگاهها محققين مختلفي فعاليت مي كنند، براي جلوگيري از خريدهاي تكراري، بايد ليست مواد شيميايي و مقادير هركدام در دسترس باشد. رعايت اين موضوع ضمن اينكه حجم مواد شيميايي خطرساز را در آزمايشگاه كم مي كند، فضاي موردنياز براي نگهداري اين مواد را هم كاهش خواهد داد.

2) كاركردن با پودرهاي شيميايي

 
بعضي  از مواد شيميايي كه براي تهيه محلول استفاده مي شوند به شكل پودر هستند. به منظور كاهش خطرات ناشي از استنشاق گرد و غبار اين مواد و جلوگيري از آلودگي سطوح آزمايشگاه نكات ذيل توصيه مي شود.
• 
در صورت امكان، ماده شيميايي موردنياز به صورت محلول هاي آماده خريداري گردد.

• در صورت امكان، پودر موردنظر به شكل بسته بندي شده و با وزن مشخص در ويالها يا شيشه هاي درب بسته اي كه بتوان حلال را به داخل آن تزريق كرد، تهيه گردد.
• 
در صورتيكه توزين پودر شيميايي در فضاي آزمايشگاه بايد انجام شود، نكات زير رعايت گردد.
الف- در صورت امكان از ترازويي كه در محفظه سربسته است استفاده شود، تا گردوغبار در هوا پخش نگردد.
ب- در صورت امكان با انتقال ترازو به هود شيميايي يا هود بيولوژيك، توزين در زير هود انجام گيرد.
ج- براي انتقال ماده شيميايي از ظرف به ترازو اسپاتول مناسب استفاده شود.
(
از ريختن يا پاشيدن پودر هنگام توزين اجتناب كنيد)
د- هميشه هنگام كار با مواد شيميايي خطرناك از تجهيزات محافظت شخصي استفاده شود.
هـ - بعد از اتمام كار سطوح آغشته به مواد شيميايي را به طرز صحيح تميز نمائيد. تميز نگه داشتن سطوح كار علاوه براينكه خطر سرايت مواد به ديگران را كاهش مي دهد، از ايجاد خطا در ساير آزمايشات نيز مي كاهد.


3)
حمل و نقل مواد شيميايي


هنگام حمل و نقل، رعايت نكات ايمني ذيل به منظور جلوگيري از افتادن و ريختن مواد شيميايي لازم است.
الف- مواد شيميايي خريداري شده را حتماً در محيط آزمايشگاه از فروشنده تحويل بگيريد.
ب- در صورت استفاده از ظروف شيشه اي براي حمل و نقل مواد، درب آن محكم و غيرقابل نشت بوده و در يك ظرف نشكن ديگري قرار داده شود.
ج- در صورت امكان، حمل و نقل مواد شيميايي با وسايل حمل و نقل عمومي انجام نشود.


4)
انبار كردن مواد شيميايي


شيوه صحيح نگهداري مواد شيميايي در آزمايشگاه هميشه يكي از مطالب بسيار با اهميت است.
مواد شيميايي كه به شيوه ناصحيح در كنار همديگر نگهداري مي شوند ممكن است با همديگر واكنش داده و محصولات خطرناك توليد كنند.
گاهي اوقات نگداري ناصحيح مواد شيميايي علاوه بر آلودگي، باعث هدررفتن مواد و كاهش خواص و اثرات مواد شيميايي مي شود.
رعايت نكات ذيل مي توان خطرات ناشي از ناسازگاري مواد را حذف كند.
• 
از نگهداري اسيدها در مجاورت بازها يا فلزات فعال مانند سديم- پتاسيم و منيزيم خودداري كنيد.
• 
از نگهداري جامدات يا اسيدهاي اكسيدكننده در مجاورت اسيدهاي آلي و مواد قابل اشتعال اجتناب نمائيد.
• 
از نگهداري موادي كه با آب واكنش مي دهند در اطراف سينك دستشويي يا نزديكي محلولهاي آبي خودداري كنيد.
• 
از نگهداري اسيدها در مجاورت موادي كه در تماس با آنها گازهاي سمي توليد مي كنند اجتناب كنيد (مانند سديم سيانيد- سولفيد آهن)
در جدول ذيل اسامي تعدادي از مواد شيميايي كه با يكديگر ناسازگاري دارند و نبايد در مجاورت هم نگهداري شوند آمده است.

 

ماده شيميايي

ناسازگار با ...

اسید استیک

عوامل اكسيدكننده : مانند اسيد كرميك- اسيد نيتريك- تركيبات هيدروكسيل دار – اتيلن گليكول – پركلريك اسيد- پراكسيدها- پرمنگناتها

استون

اسيد نيتريك- اسيد سولفوريك- ساير عوامل اكسيدكننده

استيلن

كلر- برم- مس- فلئور- نقره- جيوه

فلزات قليايي و قليايي خاكي مانند: پودر آلومينيوم- منيزيم-كلسيم- ليتيم- سديم- پتاسيم

آب- تتراكلريد كرين- ساير تركيبات هيدروكربني كلردار- دي اكسيد كربن- هالوژنها

آمونياك(بي آب)   

جيوه (مثلاً در فشارسنج جيوه اي)- كلر- هيپوكلريت كلسيم-يد- برم- هيدروفلوريك اسيد

نيترات آمونيوم

اسيدها- پودر فلزات- محلولهاي قابل اشتعال- كلراتها- نيتريت ها- گوگرد- تركيبات آلي ريز يا مواد قابل احتراق

آنيلين

اسيد نيتريك- پراكسيد هيدروژن

مواد حاوي آرسنيك

عوامل كاهنده

آزيدها

اسيدها

برم

عوامل مربوز به كلر را مشاهده كنيد

اكسيد كلسيم

آب

كربن فعال

هيپوكلريت كلسيم- ساير عوامل اكسيدكننده

كلراتها

نمكهاي آمونيوم- اسيدها- پودر فلزات – گوگرد- تركيبات آلي ريز يا مواد قابل احتراق

كلر

آمونياك- استيلن- بوتا دي ان – بوتان- متان- پروپان (يا ساير گازهاي بدست آمده از نفت) – هيدروژن – سديم كاربيد-بنزن – پودر فلزات- تربانتين

دي اكسيد كلر (clo2) 

آمونياك- متان- فسفين (PH3)- سولفيد هيدروژن

اسيد كرميك (كروميوم تري اكسيد)

اسيد استيك- نفتالين- كامفور- گليسرول- الكل- محلولهاي قابل اشتعال

مس

استيلن- پراكسيد هيدروژن

سيانيدها

اسيدها

محلوهاي قابل اشتعال

نيترات آمونيوم- اسيد كرميك(H2cro4)- پر اكسيد هيدروژن- اسيد نيتريك- سديم پراكسيد- هالوژنها

هيدروكربن ها (مانند: بوتان- پروپان- بنزين)

فلئور- كلر- برم- اسيدركرميك- پراكسيد سديم- ساير عوامل اكسيد كننده

اسيد هيدروسيانيك

قليا

اسيد هيدروفلئوريك

پرمنگنات پتاسيم- اسيد سولفوريك

سولفيد هيدروژن      

اكسيدهاي فلزي – پودر مس- عوامل اكسيدكننده

هيپوكلريت ها

اسيدها- زغال فعال- آمونياك

يد

استيلن- آمونياك (گاز يا محلول آبي)- هيدروژن

جيوه

استيلن- فولمينيك اسيد- آمونياك

نيترات ها

پودرهاي فلزي و غيرفلزي- سولفيد هاي فلزي- محلولهاي قابل احتراق

اسيد نيتريك

استيك اسيد- آنيلين- اسيد كرميك- هيدروسيانيد اسيد- سولفيد هيدروژن- گازها و محلولهاي قابل اشتعال- مس- آلياژ برنج-فلزات سنگين- قليايي ها

نيتريت ها

نمكهاي آمونيوم- آميدها- فسفيدها- عوامل كاهنده

نيترو پارافين ها

اسيدها- بازها- آمين ها- هاليدها

اسيد اگزاليك   

نقره- كلريت ها- اوره

اكسيژن

روغنها- گريس- هيدروژن- ساير عوامل كاهنده شامل گازها، محلولها و مواد جامد قابل اشتعال

پركلرات ها

مشابه كلرات ها

پركلريك اسيد

عوامل كاهنده مانند : استيك انيدريد- بيسموت و آلياژهاي آن- الكها- كاغذ – پشم- گريس- روغنها

فسفر (سفيد)

هوا- اكسيژن- قلياها- هالوژنها- اكسيدهاي هالوژن- عوامل اكسيدكننده

پتاسيم

تتراكلريد كرين- دي اكسيد كربن - آب

پرمنگنات پتاسيم

گليسرول- اتيلن گليكول- بنز آلدئيد- ساير عوامل كاهنده- اسيد سولفوريك

سديم

تتراكلريد كربن- دي اكسيد كربن- آب

پراكسيد سديم

اتانول- متانول- اسيد استيك گلاسيال- استيك انيدريد- بنز آلدئيد- كربن دي سولفيد- گليسرين- اتلين گليكول- اسيتل استات- متيل استات- فورفورال

سولفيدها

اسيدها

سولفوريك اسيد

پرمنگنات ها- آب – محلولهاي آبي- عوامل كاهنده- كلرات ها- پركلرات ها- اسيد نيتريك


 
مرجع :              

                                                                                                                Safety in Academic chemistry laboratories  volume 1
 published by the American chemical society
Joint board-council committee on chemical safety
http://membership.acs.org/c/ccs/pubs/SACL_Students.pdf

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و چهارم مهر 1387ساعت 17:14  توسط .  | 

ايمني در نگهداري مواد شيميايي

 

( 1 ) آشنايي با لوزي شناسايي خطر

 

خطرات مواد شيميايي توأم با ازدياد مصرفشان در صنايع مختلف افزايش يافته و از طرفي چون بخاطرسپردن خطرات مواد شيميايي گوناگون و چگونگي مقابله با آنها براي هر شخص امكان پذير نيست .بنابراين جهت سهولت در مورد آگاهي از خطر هر ماده شيميايي از يك لوزي چهار خانه استفاده مي‌شود . تا هر شخصي با توجه به آشنايي قبلي با مشخصات اين لوزي از چگونگي خطرات آن ماده شيميايي آگاه گردد.

لوزي خطر

لوزي خطر داراي چهار خانه است .

v      خانه بالايي مربوط به قابليت اشتعال جسم مي‌ باشد .

v      خانه‌ي سمت راست قابليت فعل و انفعال شيميايي ( پايدار و از نظر تركيب با  آب) را نشان مي‌دهد .                                                  

v      خانه سمت چپ لوزي خطرات بهداشتي ( خطر ماده شيميايي بر روي سلامتي ) را نشان مي‌دهد .

v      خانه پاييني نشان دهنده خطرات خاص مي‌باشد .

 

خانه‌هاي لوزي داراي يك زمينه رنگي يا حروف رنگي ثابت بصورت زير مي باشد :

•         رنگ قرمز براي خانه بالا ( قابليت اشتعال )

•         رنگ آبي براي خانه سمت چپ ( خطرات بهداشتي )

•         رنگ زرد براي خانه سمت راست ( قابليت فعل وانفعال شيميايي )

•         خانه پايين بي‌رنگ و يا اينكه به رنگ بدنه محموله مي‌باشد  ( خطرات خاص ) 

 

 

 

 

 

هر كدام از موارد فوق  ( قابليت فعل و انفعال شيميايي . قابليت اشتعال . خطرات شيميايي ) به پنج درجه تقسيم مي‌شوند ( از درجه صفر تا درجه 4 ) بطوريكه درجه صفر نشان دهنده بي‌خطري و درجه 4 نشان دهنده خطر بسيار شديد مي‌باشد .

ü       اين درجه بندي در مورد خطرات خاص وجود ندارد .

 

 

قابليت اشتعال مواد شيميايي

 

درجه 4:

گازهاي شديدا قابل اشتعال و مايعات بسيار فرار قابل اشتعال و موادي كه در حالت گردو غبار در هوا تشكيل مخلوط انفجاري ميدهند. مانند: سولفيد هيدروژن – استالدئيد- اسيد پيكريك.

درجه 3:

مايعاتي كه تقريبا در حرارت نرمال مشتعل ميشوند. مانند: هيدروكسيل امين – فسفر سفيد – استايرن .

درجه 2:

مايعاتي كه جهت مشتعل شدن بايد مقداري حرارت ببينند و جامداتي كه توليد بخارات قابل اشتعال مينمايد. مانند: اسيد استيك – نفتالن – فرم الدئيد.

درجه 1:

موادي كه قبل اشتعال بايد حرارت ببينند. مانند: گليسيرين – سولفور – روي .

درجه صفر :

موادي كه مشتعل نميشوند . مانند : اسيد نيتريك – پراكسيد سديم – اسيد سولفوريك .

 

 

خطر بهداشتي مواد

 

منظور از خطرات بهداشتي همان خطرات و مضرات مواد شيميايي بر روي سلامتي انسان مي باشد و مفهوم درجات پنجگانه آن بشرح زير مي‌باشد :

 

درجه 4:

          موادي كه مقدار كمي از بخارات آنها مي‌تواند سبب مرگ شود مانند هيدروژن سيانيد HCN 

درجه 3 :

           موادي كه خطرات فوق‌العاده براي سلامتي دارند  مانند سولفيد هيدروژن H2S  هيدرواكسيد سديم NaOH  فسفر سفيد P

درجه 2 :

           موادي كه براي سلامتي خطرناك هستند . مانند اكسيد اتيلن C2H4O  نفتالين  C10H8

درجه 1:

          موادي كه خطرات كمي براي سلامتي دارند . مانند كلسيم Ca

 

درجه صفر :

                مو ادي كه تحت شرايط حريق نيز خطري براي سلامتي توليد نمي‌كنند . برنز. فسفر قرمز

 

قابليت فعل و انفعال شيميايي

 

ميزان پايداري و تركيب ماده شيميايي با آب را نشان داده و تقسيم بندي آن بصورت زير است :

 

درجه 4:

           موادي كه در حرارت و فشار معمولي قادر به تجزيه يا واكنش انفجاري است . مانند اسيد پيكريك و تري نيترو تولوئن

درجه 3 :

            موادي كه قادر به تجزيه يا واكنش انفجاري بوده ولي جهت اين عمل به چاشني يا حرارت كافي نياز دارند . مانند فلوئر f

درجه 2:

          موادي كه در حالت عادي ناپايدار بوده و تغييرات شيميايي يا فته ولي منفجر نمي‌شود

درجه 1 :

           موادي كه درحالت عادي پايدار بوده ولي در حرارت و فشار بالا ممكن است ناپايدار شوند و با آب واكنش نمود ه ( ولي نه بشدت ) انرژي آزاد نمايد مانند روي z

درجه صفر :

                 موادي كه در حالت عادي حتي در شعله پايدار هستند و با آب واكنش نمي‌دهند .مانند ذغال چوب 

 

خطرات خاص

 

خطرات خاص شامل خطر و اكنش با آب يا پلي مريزه شده و يا خطر مواد راديواكتيو را نشان مي‌دهد .

اگره  منظور خطر استفاده از آب جهت اطفاء حريق باشد ( مثل خاموش كردن حريق سديم با آب ) در خانه پايين يك W كه يك خط از مركز آن گذشته ( W ) قرار داده مي‌شود و اگر جسم تحت شرايطي پلي مريزه شود علامت         در اين خانه جايگزين مي‌شود .

مواد پلي‌مريزه مواد شيميايي هستند كه به هنگام سوختن گاز سمي توليد ميكنند و به راحتي خاموش نمي‌شوند .

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و چهارم مهر 1387ساعت 17:11  توسط .  | 

شیمی محلولها

 


دید کلی

محلولها ، مخلوطهایی همگن هستند. محلولها را معمولا بر حسب حالت فیزیکی آنها طبقه بندی می‌کنند: محلولهای گازی ، محلولهای مایع و محلولهای جامد. بعضی از آلیاژها محلولهای جامدند؛ سکه‌های نقره‌ای محلولهایی از مس و نقره‌اند و برنج محلولی جامد از روی در مس است. هر آلیاژی محلول جامد نیست، بعضی از آلیاژها مخلوطهایی ناهمگن اند. محلولهای مایع متداولترین محلولها هستند و بیشترین کاربرد را در بررسیهای شیمیایی دارند. هوا هم مثالی برای محلولهای گازی می‌باشد.

ماهیت محلولها

در یک محلول ، معمولا جزئی که از لحاظ کمیت بیشترین مقدار را دارد، حلال و سایر اجزا را مواد حل شده (حل شونده) می‌گوییم. اما گاهی آسانتر آن است که جزئی از محلول را با آنکه مقدارش کم است، حلال بنامیم و گاهی اصولا اطلاق نام حلال و حل شونده به اجزای یک محلول (مثلا محلولهای گازی) چندان اهمیتی ندارد. بعضی از مواد به هر نسبت در یکدیگر حل می‌شوند.

امتزاج پذیری کامل از ویژگیهای اجزای تمام محلولهای گازی و بعضی از اجزای محلولهای مایع و جامد است. ولی غالبا، مقدار ماده ای که در حلال معینی حل می شود، محدود است. انحلال پذیری یک ماده در یک حلال مخصوص و در دمای معین، بیشترین مقداری از آن ماده است که در مقدار معینی از آن حلال حل می شود و یک سیستم پایدار به وجود می آورد.

غلظت محلول

برای یک محلول معین ، مقدار ماده حل شده در واحد حجم حلال یا در واحد حجم محلول را غلظت ماده حل شده می‌گوییم. مهمترین نوع غلظتها که در آزمایشگاه بکار می‌رود مولاریته و نرمالیته است. مولاریته عبارت است از تعداد مولهای یک ماده که در یک لیتر محلول وجود دارد. به همین دلیل آن را مول بر لیتر یا M/L می‌گیرند. نرمالیته یک محلول عبارتست از تعداد هم ارز گرمهای (اکی والان گرم های) ماده موجود در یک لیتر محلول. نرمالیته را با N نشان می‌دهند.

انواع محلولها

محلولهای رقیق

محلولهایی که غلظت ماده حل شده آنها نسبتا کم است.

محلولهای غلیظ

محلولهایی که غلظت نسبتا زیاد دارند.

محلول سیر شده

اگر مقدار ماده حل شده در یک محلول برابر با انحلال پذیری آن در حلال باشد، آن محلول را محلول سیر شده می‌نامیم. اگر به مقداری از یک حلال مایع ، مقدار زیادی ماده حل شونده (بیشتر از مقدار انحلال پذیری آن) بیفزاییم، بین ماده حل شده و حل شونده باقیمانده تعادل برقرار می‌شود. ماده حل شونده باقیمانده ممکن است جامد ، مایع یا گاز باشد. در تعادل چنین سیستمی ، سرعت انحلال ماده حل شونده برابر با سرعت خارج شدن ماده حل شده از محلول است. بنابراین در حالت تعادل ، غلظت ماده حل شده مقداری ثابت است.

محلول سیر نشده

غلظت ماده حل شده در یک محلول سیر نشده کمتر از غلظت آن در یک محلول سیر شده است.

محلول فراسیرشده

می‌توان از یک ماده حل شونده جامد ، محلول فراسیر شده تهیه کرد که در آن، غلظت ماده حل شده بیشتر از غلظت آن در محلول سیر شده است. این محلول ، حالتی نیم پایدار دارد و اگر مقدار بسیار کمی از ماده حل شونده خالص بدان افزوده شود، مقداری از ماده حل شده که بیش از مقدار لازم برای سیرشدن محلول در آن وجود دارد، رسوب می‌کند.

خواص فیزیکی محلولها

بعضی از خواص محلولها به دو عامل ، نوع ماده حل شده و غلظت آن در محلول بستگی دارند. این مطلب برای بسیاری خواص فیزیکی محلولها از جمله ، محلولهای آبی درست به نظر می‌رسد. برای مثال، محلول نمک طعام در آب بی رنگ پرمنگنات پتاسیم در آب، بنفش صورتی است (در اینجا نوع ماده حل شده مطرح است). افزون بر این ، می‌دانیم که هر چه بر محلول پرمنگنات آب بریزیم و آن را رقیقتر کنیم، از شدت رنگ آن کاسته می‌شود (اینجا غلظت محلول مطرح است).

یکی دیگر از خواص فیزیکی که به این دو عامل بستگی دارد، قابلیت هدایت الکتریکی محلول آبی مواد گوناگون است. چهار خاصه فیزیکی دیگر از محلولها وجود دارد که به نوع و ماهیت ذرات حل شده بستگی ندارد، بلکه فقط به مجموع این ذرات وابسته است. به عبارت دیگر ، تنها عامل موثر بر خواص محلول در اینجا ، غلظت است. چنین خواصی از محلول را معمولا "خواص جمعی محلولها" (خواص کولیگاتیو Colligative properties) می‌نامند و عبارتند از کاهش فشار بخار ، صعود نقطه جوش ، نزول نقطه انجماد و فشار اسمزی.

کاهش فشار بخار

وقتی یک حل شونده غیر فرار در یک حلال حل می‌شود، فشار بخار آن کاهش می‌یابد و مقدار کاهش به مقدار حل شونده بستگی دارد. هر چه میزان حل شونده بیشتر باشد، میزان کاهش در فشار بخار بیشتر است. برای مثال اگر دو ظرف را در نظر بگیریم که در آنها مقدار مساوی مایع وجود دارد که یکی محتوی مولکولهای آب خالص و دیگری محتوی محلول قند در آب است، بدیهی است که تعداد مولکولهای آب در واحد حجم از آب قند ، کمتر از آب خالص است. به همین نسبت ، تعداد مولکولهای آب در سطح آب قند ، نیز کمتر می‌باشد. بنابراین، نسبت مولکولهای پرانرژی آب که قادر به تبخیر از سطح آب قند هستند، کمتر می‌باشد و در نتیجه فشار بخار محلول کمتر می‌شود.

افزایش نقطه جوش

در اثر حل شدن مقداری حل شونده غیر فرار در یک حلال ، نقطه جوش آن افزایش می‌یابد. مقدار افزایش فقط به مقدار حل شونده بستگی دارد. برای مثال ، آب در شرایط متعارفی (دمای 25 درجه سانتیگراد و فشار بخار یک اتمسفر یا 760 میلی متر جیوه) در 100 درجه سانتیگراد می جوشد. اما اگر در آب، مقداری قند مثلا به غلظت یک مولال (یک مول در 1000 گرم آب) بریزیم، فشار بخار محلول آب قند به اندازه 14 میلی متر جیوه کاهش می‌یابد و در نتیجه محلول در 52/100درجه سانتیگراد می‌جوشد.

کاهش نقطه انجماد

وقتی یک حل شونده غیر فرار در یک حلال حل می‌شود، نقطه انجماد آن کاهش می‌یابد. بنابراین دمای انجماد محلولهای آبی همیشه کمتر از دمای انجماد آب خالص است. استفاده از این خاصیت در رادیاتور اتومبیل می‌باشد که برای جلوگیری از یخ زدن آب رادیاتور اتومبیل در زمستان ، به آن مقداری مایع به نام ضد یخ می‌افزایند. همچنین با اضافه کردن نمک (مانند کلرید سدیم) همراه با شن ریز روی آسفالت خیابانهای شهر ، هیدراته شدن یونهای نمکها مستلزم مصرف مقداری آب است که از ذوب شدن برف فراهم می گردد. بنابراین آب نمک غلیظی فراهم می‌شود که حتی در 20 درجه زیر صفر منجمد نمی‌شود.

فشار اسمزی

اگر در ظرف U شکلی ، حلال A از مخلوط حلال و حل شونده (B + A) به وسیله یک غشای نیمه تراوا ، جدا شود، چون فقط حلال از غشا عبور می‌کند، بعد از رسیدن به حالت تعادل ، ارتفاع مایع در قسمت (حاوی B + A) که حل شونده وجود دارد بالا می رود.
اگر به این ستون فشار وارد شود تا سطح مایع در دو طرف یکسان شود، این فشاراسمزی است که به علت حل شدن حل شونده غیر فرار در حلال ایجاد شده است.

به عکس فرآیند اسمز ، اسمز معکوس گویند که برای شیرین کردن آب استفاده می شود. همچنین برای تعیین جرم مولکولی پلیمرها ، پروتئینها و بطور کلی مولکولهای سنگین از فشار اسمزی استفاده می‌شود.

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم مهر 1387ساعت 16:20  توسط .  | 

پرمنگنات پتاسیم

 

نگاه کلی

پرمنگنات پتاسیم یک اکسید کننده قوی است و در اکثر واکنشهای شیمیایی بعنوان عامل اکسید کننده استفاده می‌شود. نام آیوپاک آن پتاسیم منگنات (VII) است. وزن مولکولی پرمنگنات پتاسیم 158.04gr/mol، شکل آن منشوری ، جامد ، به رنگ ارغوانی تیره ، محلول آبی آن به رنگ صورتی و ترکیبی بدون بو است. این ترکیب بدلیل خاصیت اکسید کنندگی بسیار خورنده است.
-=

پرمنگنات پتاسیم برای اولین بار در سال 1659 کشف شد. ابتدا بعنوان پودر فلاش در عکاسی استفاده می‌شد.

=-

واکنشها

پرمنگنات پتاسیم بدلیل ارزان بودن در واکنشهای شیمیایی که به معرف اکسید کننده نیاز باشد، استفاده می‌شود. بعنوان معرف در آزمون بایر برای شناسایی آلکنها از سایر ترکیبات استفاده می‌شود. آلکنها رنگ بنفش محلول سرد و رقیق پرمنگنات را از بین می‌برند. البته برخی از مواد مانند آلکینها و آلدمیدها هم به این آزمون جواب مثبت می‌دهند.

کاربرد

مهمترین کاربرد پرمنگنات پتاسیم بعنوان عامل اکسید کننده است. بعنوان ضدعفونی کننده و برای رفع بوهای نامطبوع هم کاربرد دارد. پرمنگنات پتاسیم برای رفع نوعی بیماری انگلی در ماهیها استفاده می‌شود. همچنین در تصفیه آبهای آشامیدنی بعنوان عامل حذف کننده فسفر مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تولید کوکائین صد در صد خالص از این ماده استفاده می‌شود.

محلول رقیق 0.25 درصد آن می‌‌تواند بعنوان دهان‌شویه مورد استفاده قرار گیرد و محلول یک درصد آن را می‌توان برای ضدعفونی کردن دستها بکار برد. به همراه آب می‌تواند بعنوان کاتالیزور همراه T - stoff در پیشرانه راکتها استفاده شود و همچنین بعنوان معرف برای تعیین عدد کاپا در تهیه کاغذ از خمیر چوب استفاده می‌شود. این ترکیب بعلت رنگی بودن در صنایع رنگ‌سازی و پیگمان‌سازی هم کاربرد دارد.

نکات مهم

پرمنگنات پتاسیم بر دست یا لباس ایجاد لکه می‌کند بنابر این در استفاده از آن باید احتیاط کرد. لکه روی لباس حاصل از این ماده را می‌توان بوسیله اسید استیک یا اسید کلریدریک پاک کرده و با شستشو با آب رفع کرد. لکه ایجاد شده روی پوست پس از 48 ساعت از بین می‌رود. بعلت خاصیت خورندگی در پوست ایجاد سوزش می‌کند و در صورت خورده شدن می‌تواند باعث التهاب و آسیب به معده شود.

توضیحات

T - stoff سوخت راکت به همراه اکسید کننده در جنگ جهانی دوم توسط ارتش آلمان مورد استفاده قرار گرفت که عبارت بود از 80 درصد وزنی و 20 درصد وزنی به همراه اسید فسفریک – فسفات سدیم و 8- اکسی کینولین که بعنوان پایدار کننده استفاده می‌شد.

عدد کاپا

تعیین میزان سفیدی کاغذ در فرایند کاغذسازی از خمیر چوب برای چوبهای مختلف متفاوت است و در محدوده 70 - 10 است. این عدد توسط اندازه گیری با محلول استاندارد تعیین می‌شود.

 

+ نوشته شده در  جمعه نوزدهم مهر 1387ساعت 9:6  توسط .  | 

فرمول شیمیایی

تعریف کلی

ترکیب اتمی یک ماده خالص با فرمول شیمیایی مشخص می‌شود. دریک فرمول ، نمادهای شیمیایی برای نشان دادن انواع اتمهای موجود درآن ماده و زیروندها برای مشخص کردن تعداد نسبی هرتوع از اتمها به کار می‌رود. به این ترتیب اگر نمادی زیروند نداشته باشد، به این معنی است که تعداد آن یک است.

فرمول شیمیایی و ترکیب یک مولکول

در مورد یک ماده شیمیایی ، فرمول ، مفسر ترکیب یک مولکول است و گاهی فرمول مولکولی نامیده می‌شود. مثلا فرمول H2O نشان می‌دهد که یک مولکول آب شامل دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن است.

فرمول مولکولهای دو و چند اتمی

در مولکولهای عناصر ، همه اتمها یکسان‌اند. تعدادی از عناصر در طبیعت به صورت مولکولهای دواتمی هستند. در این مولکولها دو اتم به یکدیگر متصل شده‌اند. عناصری که به صورت مولکولهای دو اتمی هستند عبارتند از :

I2 و Br2 و Cl2 و F2 و O2 و N2 و H2


به خاطر داشتن این نکته مهم است که این عناصر به این صورت وجود دارند، زیرا خواص شیمیایی و فیزیکی آنها منعکس کننده ساختار مولکولی آنهاست. مولکول بعضی از عناصر بیشتر از دو اتم دارد. مثلا مولکول گوگرد شامل هشت اتم و فرمول مولکولی آن S8 است فرمول مولکولی یک مولکول فسفر P4 است.

مولکولهای مواد مرکب و فرمول مولکولی آنها

مولکولهای مواد مرکب از دو یا چند عنصر ساخته شده‌اند. بعضی از این مولکولها دو اتمی هستند مانند H ، Cl و No . مولکولهای مواد مرکب دیگر پیچیده‌ترند. فرمول مولکولی یک ماده مرکب تنها عده و نوع اتمهای موجود در یک مولکول ماده مرکب را نشان می‌دهد. این فرمول به ما نمی‌گوید که این اتمها چگونه به یکدیگر متصل شده‌اند. مثلا فرمول NH3 تنها نشان می‌دهد که مولکول آمونیاک سه اتم هیدروژن و یک اتم نیتروژن دارد، اما فرمول ساختاری مولکول آمونیاک نشان می‌دهد که این اتمها چگونه به یکدیگر متصل شده‌اند.

فرمول ساختاری

در فرمول ساختاری برای نشان دادن هر اتم نماد جداگانه‌ای بکار می‌رود و خطها چگونگی اتصال این اتمها را مشخص می‌کنند. توجه داشته باشید که حتی فرمول ساختاری کمبودی دارد یعنی آرایش فضایی اتمهای یک مولکول را نشان نمی‌دهد.

فرمول مواد مرکب یونی

بلور سدیم کلراید از تعداد زیادی از این یونها ساخته شده که با جاذبه‌های مثبت - منفی به هم پیوسته‌اند. در این بلور به ازای هر یون کلرید ، Cl- ، یک یون سدیم Na+ وجود دارد و فرمول آن NaCl است. این فرمول مبین یک مولکول نیست و نشان نمی‌دهد که این یونها به صورت زوج هستند، چون نمی‌توان هیچ یونی را در بلور در نظر گرفت که بطور انحصاری متعلق به یون دیگر باشد. بنابراین این فرمول ساده‌ترین نسبت یونهایی را نشان می‌دهد که برای تولید بلور سدیم کلراید لازم است. پس فرمولهای مواد مرکب یونی از فرمول یونهای آن مواد به دست می‌آیند. مثلا فرمول باریم کلراید از فرمول یون باریم Ba2+ و فرمول یون کلرید Cl- حاصل می‌شود. چون یک بلور از لحاظ الکتریکی خنثی است، بار کلی همه یونهای مثبت باید برابر با بارکلی همه یونهای منفی باشد. بنابراین در باریم کلرید ، باید به ازای هر یون باریم دو یون کلرید وجود داشته باشد.. یعنی : Bacl2.

فرمول مولکولی شکلهای دیگر عناصر

بعضی از عناصر و مواد به شکلهایی وجود دارند که نه مولکولی و نه یونی است. در الماس ، تعدادزیادی اتمهای کربن در یک الگوی بلوری سه بعدی با شبکه ای از پیوندهای مشابه با پیوندهایی که در مولکولها یافت می شوند، به هم متصل شده اند. درواقع ، کل بلور الماس را می توان به صورت مولکول غول پیکر درنظر گرفت. بعضی از مواد مرکب مثلا سیلیسیم دی اکسید SiO2 ، شکلهایی مشابه با الماس دارند. فلزات ، ساختارهایی دارند که در آنها تعداد زیادی اتم با پیوندهایی به نام پیوندهای فلزی به هم متصل شده‌اند. این گونه شکلهای دیگر مواد دارای ساختارهای پیچیده‌تری هستند. در فرمول آنها ، زیروند اتمها ، ساده‌ترین عدد صحیحی است که نسبت درست اتمهای موجود در ماده مورد نظر را به دست می‌دهد.

فرمول تجربی یا خام

فرمول مولکولی هیدروژن پراکسید H2O2 ، نشان می‌دهد که دو اتم هیدروژن و دو اتم اکسیژن در یک مولکول هیدروژن پراکسید وجود دارد. بطوری که ملاحظه می‌شود نسبت اتمهای هیدروژن به اکسیژن (2 به 2) ساده‌ترین نسبت عدد صحیح (که باید 1 به 1 باشد) نبست. فرمولی که با استفاده از ساده‌ترین نسبت عدد صحیح نوشته می‌شود ، یک فرمول تجربی یا یک فرمول ساده نامیده می‌شود. پس فرمول مولکولی هیدروژن پراکسید ، H2O2 است. اما فرمول تجربی آن HO است. فرمول مولکولی ، ترکیب اتمی واقعی مولکول را به دست می‌دهد و فرمول تجربی تنها ساده‌ترین نسبت عدد صحیح اتمها در یک ماده مرکب را نشان می‌دهد. برای بعضی از مواد مرکب مولکولی ، فرمولهای مولکولی و تجربی یکسان‌اند. مثل H2O ، NH3 ، Co2

+ نوشته شده در  پنجشنبه هجدهم مهر 1387ساعت 16:0  توسط .  | 

نمونه برداری

اطلاعات اولیه

·         نمونه: نمونه ، قسمت انتخابی از ماده مورد آزمایش است، بطوری‌که تمام خواص آن ماده را دارا باشد.

·         نمونه کل: ماده‌ای است که از آن نمونه برداری می‌شود.

·         نمونه افزایشی: قسمتهای مساوی که از نمونه کل استخراج شده ، بعد به هم اضافه می‌شوند.

·         نمونه بزرگ: این نمونه از مخلوط کردن نمونه‌های افزایشی حاصل می‌شود و از لحاظ ترکیب شیمیایی و اندازه ذرات ، مانند نمونه کل است.

·         نمونه‌ای که برای تجزیه به آزمایشگاه فرستاده می‌شود، از نمونه بزرگ انتخاب می‌گردد و زیر نمونه نام دارد.

مراحل نمونه برداری

·         جمع‌آوری نمونه بزرگ

·         کاهش نمونه بزرگ به یک اندازه و تهیه نمونه کوچک

·         تهیه نمونه آزمایشگاهی از نمونه کوچک

برای تجزیه در آزمایشگاه مقدار نمونه در حدود یک میکروگرم تا یک گرم می‌باشد.

جدول روشهای شیمی تجزیه برحسب وزن نمونه

نام روش تجزیه

مقدار

نام نمونه

تجزیه ماکرو

2 تا 0.1gr

نمونه ماکرو

تجزیه نیمه میکرو

0.01 تا 0.1gr

نمونه نیمه میکرو

تجزیه میکرو

0.001 تا 0.01gr

نمونه میکرو

تجزیه زیر میکرو

3-10 تا 4-10

نمونه زیر میکرو

 

نکات قابل توجه در نمونه برداری

بطور کلی برای نمونه برداری و تجزیه یک ماده طبیعی یا یک فرآورده صنعتی ، باید نکات زیر را در نظر گرفت:

·         اطلاعات مربوط به گذشته و آینده ماده مورد آزمایش: به عنوان مثال سیمان ، که باید معین شود در سد سازی مصرف می‌شود یا در کارهای کم‌اهمیت‌تر.

·         تغییراتی که ماده می‌تواند تحمل کند: مثلا سایش چه اثری بر روی نمونه مورد آزمایش دارد؟ آیا باعث تجزیه یا اکسیداسیون آن می‌شود یا نه؟

·         رابطه بین ارزش ماده ، هدف و هزینه آزمایش: انجام یک آزمایش پرهزینه بر روی یک ماده ارزان قیمت ، صحیح نیست. مگر اینکه هدف آزمایش مهم باشد.

·         میزان صحت آزمایش: یعنی اگر نمونه برداری با صحتی بیشتر از اندازه‌ گیری صورت گیرد یا برعکس ، نتیجه آن اتلاف وقت خواهد بود.

 

 

·         نوع اطلاعات لازم: یعنی هدف از نمونه برداری و انجام آزمایش روی آن ، تنها شناسایی و محاسبه درصد اجزاء سازنده یک جسم است یا فقط تعیین فرمول شیمیایی آن مهم است و یا بررسی ساختار مولکولی و خواص فیزیکی و شیمیایی آن مورد نظر است.

·         حالت فیزیکی ماده ، میزان پایداری آن در شرایط معمولی و چگونگی انتقال و نگهداری صحیح نمونه ، از مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هجدهم مهر 1387ساعت 15:56  توسط .  | 

بنزینMSDS

بخش اول : مشخصات ماده

 

نام ماده : بنزین

اسامی مترادف /فرمول شیمیایی : گازولین ، پترول ،

 

بخش دوم :مقادیر مجاز

 

حد مجاز 8 ساعته (TWA) :      300 ppm -890 mg/m3  

 

  حد مجاز تماس کوتاه مدت (STEL): 500 ppm – 1480 mg/m3

 

بخش سوم : مشخصات فیزیکی

 

نقطه جوش :50 -200 c          نقطه ذوب : متغییر و بی ثبات و کمتر از 60 c          نقطه انجماد : ------    

 

حلالیت در آب: غیر قابل حل     وزن مولکولی : متوسط وزن مولکولی 5/72 - 108                                                                        

 

   فشار بخار :400- 775 mmHg در 20 c           

 

چگالی بخار : ------     میزان تبخیر :------   حالت فیزیکی :  مایع            

 

   بو و شکل ظاهری : مایع بیرنگ و دارای بوی مخصوص

 

بخش چهارم : اطلاعات آتش سوزی و انفجار

 

نقطه آتش گیری :  43 c              حد پایین انفجار LEL:    6/0 %– 4/1 %     حد بالای انفجار UEL:   ------- 

   

دمای خود اشتعالی :     257 درجه سانتی گراد  

 

خطر انفجار و آتش سوزی : شدیدا قابل اشتعال و سریعا در دمای اتاق مشتعل و بخارات آن در هوا تشکیل مخلوط انفجاری می دهند. 

 

خاموش کننده مورد استفاده : co2- پودر خشک – اسپری آب و مه .

 

سایر اطلاعات : آب ممکن است برای خاموش کردن این نوع حریق موثر نباشد . زیرا مواد را تا زیر نقطه اشتعال خنک نمی کند .

 

بخش پنجم : واکنش ماده

 

پایداری : پایداری معمولی دارد.

 

ناسازگاری با مواد شیمیایی : عوامل اکسید کننده شدید مثل پیروکسیدها ، اسید نیتریک و پرکلراتها

 

تولید مواد خطرناک در اثر تجزیه : منوکسید کربن و دی اکسید کربن در اثر احتراق ناقص این ماده تولید می شود.

 

بخش ششم : خطرات بهداشتی

 

راههای ورود : پوست ، چشم ، گوارش ، استنشا ق

 

اثرات حاد : تنفسی : در مواجهه با موشهای نر با غلظت کمتر از 20 ppm  گازولین صدمات کلیوی دیده شده است .

اثرات مزمن : ---------

 

کمکهای اولیه :

چشم :فورا چشمهای آلوده را به مدت 5 دقیقه با آب ولرم و به آرامی شستشو دهید تا زمانیکه آلودگی از چشم پاک نشده پلکها را باز نگهدارید .

 

پوست :سریعا موضع آلوده را با آب و صابون غیر جاذب به مدت 5 دقیقه شستشو دهید تا آلودگی بر طرف شود . اگر تحریکات پوست ادامه داشت شستشو را ادامه دهید .

 

استنشاق : منبع مولد آلودگی یا فرد را به هوای آزادببرید . اگر تنفس قطع شده بود به وی تنفس مصنوعی داده و در صورت ایست قلبی احیای قلبی و ریوی انجام دهید و سریعا مراجعه به پزشک .

 

گوارش : هرگز به فردی که بیهوش است چیزی نخورانید . دهان مصدوم را با آب شستشو دهید . فرد را وادار به استفراغ نکنید و به فرد 240 تا 300 میلی لیتر آب بخورانید . اگر استفراغ بطور غیر ارادی رخ داد دهان مصدوم را شسته و به وی آب بخورانید و فرد را سریعا به پزشک مراجعه شود .

 

بخش هفتم : روش جمع آوری ضایعات ناشی از نشتی و ریخت و پاش

 

نشتی : بر روی بنزین ریخته شده موادی از قبیل شن – ماسه – و خاک بریزید . سپس مواد را توسط بیل داخل ظروف بریزید و محیط را با آب شستشو دهید .

 

جمع آوری ضایعات : مواد زائد را سوزانده یا بصورت ایمن و کنترل شده دفن بهداشتی نمایید .

 

بخش هشتم : پیشگیری و وسایل حفاظت فردی

 

وسایل حفاظت فردی : دستکش – ماسک – گوگل ایمنی مخصوص پاشش موادشیمیایی .

 

روش انبار کردن : در محیط خنک – خشک با تهویه محیطی مناسب و به دور از اشعه مستقیم آفتاب انبار شود . محیط انبار می بایست عاری از کلیه عوامل ناسازگار مثل عوامل اکسید کننده قوی باشد .

 

کنترل مهندسی : ----------

 

اطلاعات مخصوص حمل و نقل :

این ماده بسیار قابلیت اشتعال دارد و قبل از حمل و نقل اپراتور می بایست کلیه تجهیزات ایمنی فردی مورد نیاز را دارا باشد
+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم مهر 1387ساعت 18:40  توسط .  | 

MSDS

1. معرفی :

شماره ثبت MSDS : 515297

نام محصول : تینر رنگ  paint Thinner

شماره ثبت : cas : 8-47 - 64742

مرجع : مرکز ایمنی و بهداشت حرفه ای کانادا ( نوامبر- 2004 )

 

2. مشخصات عمومی  :

نام ماده : تینر رنگ

نام شمیایی ایوپاک : حلال استودارد ( Stoddard )

ترکیب کلی : ترکیبی از سیلکو پارافین یا نفتا (80-100درصد) و هیدروکربن های آروماتیک (15-20 درصد)

ویژگی هشدار دهنده : مایعی مشتعل شونده - تحریک کننده چشم و پوست

رنگ : شفاف و بی رنگ

بو : بویی شبیه کِرِزون

آستانه بویایی : ( Mglm3 5 ) ppm1

موارد استفاده : حلال و رقیق کننده رنگ - چربی زدایی از چرم و فلز - استخراج روغن - کاربرد در صنایع منسوجات

 

3. مشخصات فیزیکی :

نقطه جوش : 157-200 درجه سانتیگراد

وزن ملکولی : مشخص نشده است .

نقطه انجماد : -18 درجه سانتیگراد

وزن مخصوص : 0/786 در دمای 15/6 درجه

حلالیت در آب : غیر قابل حل ( حلالیت بسیار جزئی )

PH: مشخص نشده است.

چگالی گاز ( هوا = 1 ) : 4/9

فشار گاز: 2 میلی متر جیوه در 20 درجه سانتی گراد

 سرعت تبخیر ( بوتیل استات = 1) : 0/11

 

4. اطفاء حریق :

خطر آتش گیری : این ماده به سرعت مشتعل می شود .

دمای خود اشتعالی : 229درجه سانتیگراد

Flash point: 42 درجه سانتیگراد

L.E.L = 1/1
U.E.L =  %6

روش اطفاء : استفاده از اسپری آب برای خنک کردن سطح آتش ، استفاده از پودر co2 و پودر خشک ، استفاده از رسپیراتور S.C.B.A برای اطفاء حریق در فضاهای داخلی ضروری است .

مواد حاصل از احتراق : دود ، ، co ، co2

 

5. پایداری و برهم کنش ها :

پایداری شمیایی = ماده ای پایدار در شرایط نرمال

مواد ناسازگار : مواد اکسید کننده قوی ، اسیدهای قوی ، کلرات ها ، اکسیژن و کلرین مایع

خطر پلیمریزاسیون  : وجود ندارد .

 

6. هشدارهای حفاظتی :

تنفس : تحریک و سوزش بینی و گلو -  سرگیجه - سردرد - احساس سرخوشی (  euphoria) - تغییر در زمان واکنش افراد و یادآوری

چشم : گاز حاصله سبب تحریک و سوزش چشم شده و می تواند سبب بروز ورم ملتحمه چشم می شود .

تماس با پوست : خشکی پوست و تحریک آن

بلعیدن ماده : اثراتی شبیه به تنفس ماده

 

7.  سم شناسی :

آسیب کلیوی در موش نر : تماس با ماده با غلظت 330-190 ppm به مدت  40 الی 60  روز

تنفس : موش ( lc-lo ) : 1400 ppm به مدت 8 ساعت

           گربه ( lc-lo ) : 1700 ppm به مدت 7ساعت

 

8. آثار تماس طولانی مدّت :

پوست : تحریک و قرمزی پوست که ممکن است به تاول و ضایعات پوستی تبدیل شود .

تنفس و بلع : تماس طولانی مدت سبب   و در غلظت های بالا ممکن است سبب بیهوشی و مرگ گردد .

حد تماس شغلی :                 T . W. A = 100 PPM

 

9.کمک های اولیه :

تنفس : مصدوم را به هوای آزاد منتقل کنید و در صورت قطع تنفس ، تنفس مصنوعی به بیمار داده شود .

تماس چشمی : شستوشوی چشم با جریان آب ولرم به مدت 20 دقیقه

تماس پوستی : لباس آلوده را از بدن در آورده و عضو آسیب دیده را با صابون ملایم بشوئید . شستوشو با آب گرم را به مدت 10دقیقه ادامه دهید و سپس از لوسیون دست و صورت یا روغن بچه استفاده کنید .

بلع : اگر مصدوم  هشیار است دهان و گلو را با آب بشوئید . برای رقیق شدن محتویات معده ، 1تا 2 لیوان آب به مصدوم بنوشانید و در صورت استفراغ مصدوم را به جلو خم کنید .

 

10. انبارداری :

تینر بایستی در ظروف در بسته درمحل خنک و دارای تهویه مناسب و به دور از منابع گرما ، آتش  و مواد ناسازگار نگهداری شود . حلال را در مقادیر کم در محل تخصیص داده شده که دارای تهویه مناسب و دوئر از گرما ، شعله و جرقه الکتریکی است مورد استفاده قرار دهید . هنگام حمل و نقل ظروف حاوی تینر یا انتقال از ظرفی به ظرف دیگر بایستی در ظروف اریتک انجام گرفته شود .

 

11. وسایل حفاظت فردی :

حفاظت تنفسی :

 برای غلظت های 3500 ( میلی گرم در متر مکعب ) : استفاده از SAR و یا رسپیراتور شیمیائی

 بالای 5900 mg/m3 : استفاده از رسپیراتور تصفیه کننده قوی هوا

 بالای14750 mg/m3  : استفاده از رسپیراتور SAR ( نوعی جریان پیوستی ) - تأمین کننده هوا

بالای 29500 mg/m3  : استفاده از رسپیراتور S.C.B.A

حفاظت چشمان و صورت : عینک و شیلر صورت

حفاظت پوست : دستکش مناسب ، چکمه ، لباس کار مناسب

 

+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم مهر 1387ساعت 18:29  توسط .  |